*-*

Δευτέρα, 18 Ιανουαρίου 2010

Ο ΑΡΤΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ


Η θέση του ψωμιού στη χριστιανική θρησκεία, στην κοινωνική ζωή, τις μεγάλες θρακιώτικες γιορτές, τις παροιμίες και τις προλήψεις, αναλύθηκε από την λαογράφο Όλγα Ρονταρή, σε μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ομιλία με θέμα «Το ψωμί στην παράδοση της Θράκης». Η ομιλία έγινε στην αίθουσα του Λαογραφικού Μουσείου Κομοτηνής.

Κάνοντας ένα περιδιάβασμα στην θρακιώτικη λαογραφία διαπίστωσε ότι το ψωμί ήταν η βασική τροφή του Θρακιώτη, «ήταν ο άρτος ο επιούσιος, αλλά ήταν και αυτός ο οποίος που συνδεόταν άμεσα με όλες τις φάσεις της ζωής του. Δηλαδή από την γέννηση, από το προξενιό, όλη η κοινωνική του ζωή ήταν πάντοτε σε συνάρτηση με την παραγωγή του ψωμιού κλπ. Πέρα από ένα ιερό σύμβολο για έναν αγροτικό λαό όπως είναι οι Θρακιώτες, ήταν και πέρα από μια αναγκαία για τον οργανισμό του θρεπτική τροφή, ήταν και ένα σύμβολο για την κοινωνική ζωή. Όλη του η κοινωνική ζωή από την γέννησή του μέχρι τον θάνατο περιστρέφεται γύρω από το ψωμί.

Το πρώτο παιδί όταν γεννιόταν έφτιαχναν ψωμιά, όταν έβγαζε το πρώτο δόντι έκαναν την δοντόπιτα, μετά όταν περπατούσε την στρατόπιτα κλπ.

Όταν πήγαιναν τα προξενιά έφτιαχναν τις κουλούρες, όταν θα παντρευόταν πάλι το ψωμί είναι παγκοσμίως γαμήλιο σύμβολο και έχει δηλαδή γύρω από το ψωμί, το στάρι, το λάδι και το κρασί που είναι τα βασικά μεσογειακά προϊόντα και βρίσκονται εν αφθονία στην Ελλάδα, ή οι άνθρωποι ασχολήθηκαν με αυτά πάρα πολύ, έχει δημιουργηθεί μία τόσο πλούσια λαϊκή παράδοση την οποία πρέπει να θυμηθείς σήμερα για να κάνεις και τις συγκρίσεις σου σχετικά με τις διατροφικές συνήθειες και για την διατροφική αξία των σημερινών προϊόντων. Δηλαδή παλιά το ψωμί μας έτρεφε, σήμερα πιστεύεται ότι το ψωμί μας αρρωσταίνει είτε γιατί μας παχαίνει, είτε γιατί έχει πάρα πολλά προσθετικά, είτε γιατί έχει ουσίες οι οποίες δεν είναι τόσο ωφέλιμες».

Το αλεύρι, το σιτάρι, το κριθάρι και το καλαμπόκι γίνονται οι ευλογημένοι καρποί της επιβίωσής τους αλλά και σύμβολα του πολιτισμού της Θράκης. Τα ψωμιά της καθημερινής χρήσης, τα εορταστικά ψωμιά, τα ψωμιά των γεγονότων του κύκλου της ζωής, οι πίτες και τα ζυμαρικά κάθε ομάδας, στον Έβρο, τη Ροδόπη και την Ξάνθη, αποτέλεσαν θέματα έρευνας. Στη Θράκη στις περισσότερες θρησκευτικές εορτές του έτους φτιάχνουν άρτους ή άλλα αρτοσκεύσματα για να προσφέρουν στους αγίους, για να ζητήσουν την προστασία τους, να κερδίσουν την εύνοιά τους ή να ξεπεράσουν κάποια δύσκολη κατάσταση.

Το ψωμί είναι επίσης ένα παγκόσμιο πανάρχαιο γαμήλιο σύμβολο. Στη Θράκη το προξενιό, ο αρραβώνας, το κάλεσμα στο γάμο, η τελετή του γάμου αλλά και τα μεθεόρτια είναι όλα συνδεδεμένα το με το ψωμί και το σιτάρι. Ψωμί προσφέρεται και στις οδυνηρές στιγμές του χαμού αγαπημένου προσώπου. Για την παρηγοριά ο παπάς δίνει ψίχουλα από πρόσφορο βουτηγμένα στο κρασί στους συγγενείς του «συγχωρεμένου», λίγο μετά την κηδεία. Ακόμα και οι δοξασίες, οι μύθοι, οι προλήψεις, οι όρκοι, τα παραμύθια είναι συνδεδεμένα με τον τιμημένο καρπό της θρακικής γης, το σιτάρι και το ψωμί, το οποίο είχε τη δύναμη να αποδιώχνει το κακό, αφού καθαγιάσθηκε στο Μυστικό Δείπνο. Παροιμίες και εκφράσεις της Θράκης για το ψωμί -Από κρύο φούρνο θα σε φέρει ζεστό ψωμί. Αυτό το έλεγαν για την προκομμένη και έξυπνη κοπέλα. -Ο πεινασμένος βλέπει ψωμιά και διψασμένος βρύση. Βλέπει και ο ξυπόλυτος παπούτσια με τις μύτες. Αυτό σημαίνει ότι ο καθένας επιθυμεί ότι του λείπει. -Πάρε το τυρί να ξεχάσεις το ψωμί. Αυτό το έλεγαν στην Σαμοθράκη γι’ αυτούς που ξεχνούν τις ευεργεσίες όταν τους αρνηθούμε κάτι. Νομίζω ότι υπάρχει και τραγούδι που το έλεγαν στο αλώνισμα κάθε καλοκαίρι που λέει «θερίστε, αλωνίστε, δεματοκουβαλήστε και εγώ το κουλικάκι μου θέλω να μου το δώσετε». Αυτό το τραγούδι είναι το τραγούδι του τζίτζιρα.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Χαλβάς σπιτικός - Μία συνταγή της Αρκαδίας



Υλικά
1 φλιτζάνι τσαγιού
ελαιόλαδο
2 φλιτζάνια τσαγιού ψιλό σιμιγδάλι

3 φλιτζάνια τσαγιού ζάχαρη

4 φλιτζάνια τσαγιού νερό

1 φλιτζάνι τσαγιού μαύρη σταφίδα

1 κουταλιά σούπας κανέλα
1 φλιτζάνι τσαγιού καρύδια κοπανισμένα
ΕκτέλεσηΣε βαθιά κατσαρόλα βάζουμε το λάδι και, όταν κάψει, ρίχνουμε το σιμιγδάλι και ανακατεύουμε με ξύλινη κουτάλα συνεχώς μέχρι να 'καβουρντιστεί'. Προσθέτουμε την κανέλα και, χαμηλώνοντας τη φωτιά, ρίχνουμε το νερό, στο οποίο προηγουμένως έχουμε διαλύσει τη ζάχαρη. Συνεχίζουμε το ανακάτεμα χωρίς διακοπή, έως ότου ο χαλβάς ξεκολλήσει τελείως από την κατσαρόλα και δεν έχει καθόλου υγρασία. Λίγο πριν τον βγάλουμε από τη φωτιά, ρίχνουμε τη σταφίδα. Τον βάζουμε σε φορμάκια και τον σερβίρουμε πασπαλισμένο με ζάχαρη, κανέλα και κοπανισμένα καρύδια.
Πηγή συνταγής: το βιβλίο 'Παραδοσιακές Συνταγές της Αρκαδίας' της Θηρεσίας Κοντογιάννη, 2η έκδοση, Εκδόσεις 'Μαϊνάς', 1999
άπό

ΓΑΣΤΡΑ. ΕΝΑΣ ΦΟΡΗΤΟΣ ΦΟΥΡΝΟΣ.

Η γάστρα ήταν ένα απαραίτητο σκεύος της υπαίθριας ζωής. Πολύ λίγες
οικογένειες διέθεταν μόνιμους φούρνους στα ορεινά χωριά. Για να ψήσουν ψωμί ή φαγητό του φούρνου, έπρεπε να βρουν άλλο τρόπο. Η λύση ήταν ένας φορητός και γρήγορος φούρνος. Αυτό ήταν η γάστρα.

Η γάστρα αποτελείτο από μια ημισφαιρική χονδρή λαμαρίνα, που στο πάνω μέρος είχε μια λαβή για να μπορούν να τη σηκώνουν με το «ξυθάλι». Χαμηλότερα από τη λαβή είχε ένα μεταλλικό στεφάνι για να κρατάει τις ζεστές στάχτες και τ' αναμμένα κάρβουνα. Στη «γωνιά», η οποία αποτελείτο από «σίμαλες» πλάκες για να κρατούν την θέρμανση, άναβαν δυνατή φωτιά από λεπτά ξύλα για να κάνουν γρήγορη και δυνατή φλόγα και να δημιουργούν κάρβουνα πολύ γρήγορα.
Πάνω σε αυτήν τη φοβερή φωτιά τοποθετούσαν τη γάστρα, η οποία γινόταν κατακόκκινη από τη δυνατή φλόγα. Όταν η φωτιά κατέπαυε, οι νοικοκυρές καθάριζαν τη γωνιά, έβαζαν το στρογγυλό ταψί με το ψωμί ή το φαγητό, μετά τη γάστρα και ύστερα τα κάρβουνα και τις ζεστές στάχτες πάνω και γύρω στη γάστρα και εσφράγιζε το φορητό φούρνο.


Σε δύο η τρεις ώρες το φαγητό ή το ψωμί ήταν έτοιμο.
Η γάστρα ήταν ένας πρωτόγονος φορητός φούρνος. Τον έπαιρνες μαζί σου, τον φόρτωνες στο γαϊδουράκι ή στο μουλάρι μαζί με τα πενιχρά τρόφιμα και με το πιτσιρίκι κάπου-κάπου. Έτσι μπορούσες να ψήσεις ψωμί (απαραίτητο), πίτες κρέας, μπακλαβά και άλλα.

Η γάστρα μαζί με την πυροστιά , το ξυθάλι, ένα κακάβι με το καπάκι για πιάτο, ήταν τα βασικά σκεύη της υπαίθριας κουζίνας.


Περιττό να πούμε ότι το φαγητό είχε υπέροχη γεύση, γιατί η γάστρα εσφράγιζε καλά και κρατούσε μέσα τα υγρά και έψηνε πολύ σιγά.
Άλλα σκεύη της χωριάτικης μαγειρικής ήταν το τηγάνι, το ταψί (στρογγυλό), η χουλιάρα (κουτάλα), ο τέτζερης, ο μαστραπάς και άλλα. Καλή Όρεξη!...

πηγή

Το λίχνισμα... όπως τα παλιά χρόνια