*-*

Κυριακή, 23 Ιουνίου 2013

H Ελληνική δημοτική μουσική και το δημοτικό μας τραγούδι


“43. Κι η κόρη απ’ τον πύργο κάτω πέταξε,
μήτε σε πέτρα πέφτει, μήτε σε κλαριά,
παρά σε Τούρκου χέρια και ξεψύχησε.”
ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΤΗΣ ΩΡΙΑΣ

Παραλογή γραμμένη γύρω στον 10ο μ.Χ. αιώνα
Όπως αποκαλύπτει η λαογραφική έρευνα, πέρα από τα τραγούδια που συναντούμε στον Όμηρο, υπήρχαν και στην αρχαιότητα λαϊκά δημοτικά τραγούδια εμπνευσμένα από την καθημερινή ζωή. Ορισμένα δε τραγουδιούνται από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.
Τα χελιδονίσματα που τραγουδούσαν στην αρχαία Ελλάδα κάθε πρώτη του Μάρτη, έχουν σχεδόν το ίδιο περιεχόμενο με τα αντίστοιχα νεοελληνικά. Άλλα στοιχεία που μαρτυρούν την αρχαία καταγωγή του δημοτικού τραγουδιού είναι οι όροι που χρησιμοποιούμε και σήμερα.
Η λέξη “τραγούδι” κι η λέξη “παραλογή”.




Η πρώτη προέρχεται από την αρχαία λέξη “τραγωδία”, που από τον 1ο μ.Χ. αιώνα είχε την σημασία του άσματος. Η δε “παραλογή” προέρχεται από την αρχαία “παρακαταλογή”, που σήμαινε μελοδραματική απαγγελία συνοδευομένη από το μουσικό όργανο κλεψίαμβος.
Επίσης ο κύριος στίχος του δημοτικού τραγουδιού ο δεκαπεντασύλλαβος, προέρχεται από το αρχαίο ιαμβικό καταληπτικό τετράμετρο. 

Τα μουσικά όργανα που χρησιμοποιούνται ακόμη στην δημοτική μουσική, χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες :
 Πνευστά: Κλαρίνο, φλογέρα, πίπιζα, καραμούζα, γκάϊντα (το όνομα και ο τύπος, διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή),
 κρουστά: Νταούλι, το νησιώτικο τουμπί, η ταμπουτσά της Κύπρου, και το τουμπελέκι, που είναι πήλινο κι έχει σχήμα στάμνας, 
έγχορδα: Λαούτο, βιολί, η νησιώτικη λύρα, η ποντιακή λύρα (κεμεντζές) και το σαντούρι.
Η κάθε εποχή ανάλογα με τα τραγούδια και τους χορούς της, χρησιμοποιεί διαφορετικά μουσικά όργανα. Όλοι οι λαίκοί οργανοπαίχτες είναι αυτοδίδακτοι. Οι μελωδίες και τα τσακίσματα, μεταφέρονται από γενιά σε γενιά. Τα δημοτικά τραγούδια, ανάλογα με το περιεχόμενό τους, μπορούμε να τα διαιρέσουμε στις παρακάτω κατηγορίες.
Ιστορικά : Αναφέρονται σε πολεμικά ή ιστορικής σημασίας γεγονότα.
Κλέφτικα : Είναι τα τραγούδια που μιλάνε για την ζωή των κλεφτών και των αρματωλών της Τουρκοκρατίας, ανάγονται δε στον 18ο και αρχές 19ου αιώνος.
Παραλογές : Τα θέματά τους είναι μυθολογικά, ερωτικά, κονωνικά.
Ερωτικά : Υμνούν την ομορφιά, την αγάπη, τον έρωτα.
Ακριτικά : Αναφέρονται στους θρύλους και τα κατορθώματα των ακριτών και ανάγονται στον 9ο και 10ο αιώνα.
Νανουρίσματα : Τα συνθέτουν μανάδες κοιμίζοντας τα παιδιά τους.
Μοιρολόγια : Τα συνθέτουν γυναίκες μπροστά στον νεκρό. Μιλάνε για τον καημό των ζωντανών, την ζωή του κάτω κόσμου, τα προσόντα του νεκρού.
Εργατικά : Συνοδεύουν τις διάφορες εργασίες δίνοντας ρυθμό και τραγουδούν τις χαρές και τις λύπες του καθημερινού μόχθου.
Ξενιτιάς : Μιλάνε για τον χωρισμό, τα βάσανα της ξενιτιάς, τη νοσταλγία, τον γυρισμό,
Περιγελαστικά : Τραγούδια δίστιχα, που σατυρίζουν ελαττώματα και κωμικές καταστάσεις.
Της τάβλας : Είναι καθιστικά, δεν χορεύονται, έχουν θέματα ηρωϊκά με αργή μελωδία.
Θρησκευτικά (κάλαντα) : Τραγουδιούνται σε διάφορες θρησκευτικές γιορτές με ευχετικό περιεχόμενο.
Γνωμικά (λιανοτράγουδα) : Είναι διδακτικά και αποφθεγματικά.
Μέσα από το δημοτικό μας τραγούδι, προβάλλει ο Εθνικός χαρακτήρας μας. Ο λαός μας στις δύσκολες κοινωνικές και ιστορικές στιγμές, φανερώνοντας την ακατάλυτη δημιουργική ορμή, ενός λαού προνομιούχου ψυχικά και πνευματικά, δημιουργεί μια δημοτική μουσική γλώσσα συνυφασμένη με την δημοτική μας ποίηση, που μας δίνει την ευκαιρία να γνωρίσουμε καλύτερα τους προγόνους μας, τις ρίζες μας. 
Το δημοτικό τραγούδι είναι ο ακριβός Εθνικός μας θησαυρός που πρέπει να φυλάξουμε και να κληροδοτήσουμε στην νέα γενιά, γιατί έχει όλα εκείνα τα στοιχεία που συνδέουν το παρελθόν με το παρόν, τους προγόνους με τους απογόνους.
” Ας έρτουν οι παλιότουρκοι,
τίποτε δε μας κάνουν.
Ας έρτουν πόλεμο να δουν
και Σουλιωτών τουφέκια.
Να μάθουν Λάμπρου το σπαθί,
Μπότσαρη το τουφέκι,
τ’ άρματα των Σουλιωτισσών,
της ξακουσμένης Χάϊδως.”

Σουλιώτικο, ιστορικό δημοτικό τραγούδι

AναΒασι
ΕΛΛΑΣ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Χαλβάς σπιτικός - Μία συνταγή της Αρκαδίας



Υλικά
1 φλιτζάνι τσαγιού
ελαιόλαδο
2 φλιτζάνια τσαγιού ψιλό σιμιγδάλι

3 φλιτζάνια τσαγιού ζάχαρη

4 φλιτζάνια τσαγιού νερό

1 φλιτζάνι τσαγιού μαύρη σταφίδα

1 κουταλιά σούπας κανέλα
1 φλιτζάνι τσαγιού καρύδια κοπανισμένα
ΕκτέλεσηΣε βαθιά κατσαρόλα βάζουμε το λάδι και, όταν κάψει, ρίχνουμε το σιμιγδάλι και ανακατεύουμε με ξύλινη κουτάλα συνεχώς μέχρι να 'καβουρντιστεί'. Προσθέτουμε την κανέλα και, χαμηλώνοντας τη φωτιά, ρίχνουμε το νερό, στο οποίο προηγουμένως έχουμε διαλύσει τη ζάχαρη. Συνεχίζουμε το ανακάτεμα χωρίς διακοπή, έως ότου ο χαλβάς ξεκολλήσει τελείως από την κατσαρόλα και δεν έχει καθόλου υγρασία. Λίγο πριν τον βγάλουμε από τη φωτιά, ρίχνουμε τη σταφίδα. Τον βάζουμε σε φορμάκια και τον σερβίρουμε πασπαλισμένο με ζάχαρη, κανέλα και κοπανισμένα καρύδια.
Πηγή συνταγής: το βιβλίο 'Παραδοσιακές Συνταγές της Αρκαδίας' της Θηρεσίας Κοντογιάννη, 2η έκδοση, Εκδόσεις 'Μαϊνάς', 1999
άπό

ΓΑΣΤΡΑ. ΕΝΑΣ ΦΟΡΗΤΟΣ ΦΟΥΡΝΟΣ.

Η γάστρα ήταν ένα απαραίτητο σκεύος της υπαίθριας ζωής. Πολύ λίγες
οικογένειες διέθεταν μόνιμους φούρνους στα ορεινά χωριά. Για να ψήσουν ψωμί ή φαγητό του φούρνου, έπρεπε να βρουν άλλο τρόπο. Η λύση ήταν ένας φορητός και γρήγορος φούρνος. Αυτό ήταν η γάστρα.

Η γάστρα αποτελείτο από μια ημισφαιρική χονδρή λαμαρίνα, που στο πάνω μέρος είχε μια λαβή για να μπορούν να τη σηκώνουν με το «ξυθάλι». Χαμηλότερα από τη λαβή είχε ένα μεταλλικό στεφάνι για να κρατάει τις ζεστές στάχτες και τ' αναμμένα κάρβουνα. Στη «γωνιά», η οποία αποτελείτο από «σίμαλες» πλάκες για να κρατούν την θέρμανση, άναβαν δυνατή φωτιά από λεπτά ξύλα για να κάνουν γρήγορη και δυνατή φλόγα και να δημιουργούν κάρβουνα πολύ γρήγορα.
Πάνω σε αυτήν τη φοβερή φωτιά τοποθετούσαν τη γάστρα, η οποία γινόταν κατακόκκινη από τη δυνατή φλόγα. Όταν η φωτιά κατέπαυε, οι νοικοκυρές καθάριζαν τη γωνιά, έβαζαν το στρογγυλό ταψί με το ψωμί ή το φαγητό, μετά τη γάστρα και ύστερα τα κάρβουνα και τις ζεστές στάχτες πάνω και γύρω στη γάστρα και εσφράγιζε το φορητό φούρνο.


Σε δύο η τρεις ώρες το φαγητό ή το ψωμί ήταν έτοιμο.
Η γάστρα ήταν ένας πρωτόγονος φορητός φούρνος. Τον έπαιρνες μαζί σου, τον φόρτωνες στο γαϊδουράκι ή στο μουλάρι μαζί με τα πενιχρά τρόφιμα και με το πιτσιρίκι κάπου-κάπου. Έτσι μπορούσες να ψήσεις ψωμί (απαραίτητο), πίτες κρέας, μπακλαβά και άλλα.

Η γάστρα μαζί με την πυροστιά , το ξυθάλι, ένα κακάβι με το καπάκι για πιάτο, ήταν τα βασικά σκεύη της υπαίθριας κουζίνας.


Περιττό να πούμε ότι το φαγητό είχε υπέροχη γεύση, γιατί η γάστρα εσφράγιζε καλά και κρατούσε μέσα τα υγρά και έψηνε πολύ σιγά.
Άλλα σκεύη της χωριάτικης μαγειρικής ήταν το τηγάνι, το ταψί (στρογγυλό), η χουλιάρα (κουτάλα), ο τέτζερης, ο μαστραπάς και άλλα. Καλή Όρεξη!...

πηγή

Το λίχνισμα... όπως τα παλιά χρόνια